Lệ Mật

Nhớ ngày hăm ba tháng Ba, dân trại ta vượt Nhị Hà thăm quê.

Ca dao lưu truyền ở Lệ Mật và Thập tam trại

Đời vua Lý Thái Tông, một công chúa dạo thuyền trên sông Thiên Đức, nay là sông Đuống, thì gặp nạn. Thuyền lật, công chúa chìm xuống khúc sông sâu mà không ai dám xuống tìm. Ở làng Lệ Mật có chàng trai họ Hoàng sống bằng nghề bắt rắn, quen với nước sâu và loài thủy quái. Chàng lặn xuống, đánh nhau với giảo long và đưa được thi hài công chúa lên bờ.

Vua ban thưởng vàng bạc, chàng không nhận. Chàng chỉ xin một điều: cho dân nghèo Lệ Mật được sang phía tây kinh thành Thăng Long khai khẩn đất hoang. Vua ưng thuận. Khi mất, chàng được dân thờ làm thành hoàng, vua ban mỹ tự "Thành hoàng uy linh, Hộ quốc khang dân".

Cổng thông tin phường ghi tên thành hoàng là Hoàng Đức Trung. Một số bài báo chép tên khác, Nguyễn Quý Công hay Hoàng Phúc Trung, cho thấy thần tích còn nhiều dị bản. Trang này dùng tên theo cổng phường cho đến khi Ban quản lý di tích cung cấp bản thần tích gốc.

Cổng TTĐT phường Việt Hưng · Đình Lệ Mật · 28/06/2025Nhân Dân · Múa giảo long, điệu múa cổ nghìn năm ở Lệ Mật · 08/05/2009Báo Pháp luật · Lễ hội Lệ Mật, văn hóa nhớ nguồn · 27/04/2011

Lệ Mật từng có hai ngôi đình. Đình Thượng thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, nay không còn. Đình Hạ thờ thành hoàng họ Hoàng, là ngôi đình hiện nay. Đầu thế kỷ XX, dân làng dời chùa sang bên phải và dựng lại đình trên nền chùa cũ; những chân tảng đá chạm cánh sen của chùa được giữ lại để đỡ cột đại đình.

Đình quay hướng nam, trước mặt là ao tự nhiên, bên phải là giếng tròn rộng hơn hai mươi mét. Qua nghi môn năm cửa với bốn trụ nghê chầu và bức bình phong hổ vàng xuống núi, khách gặp phương đình hai tầng tám mái rồi đến đại đình kiểu tứ thủy quy đường. Trong hậu cung còn ngai và bài vị từ cuối thế kỷ XVII.

Hai đầu dư chạm theo phong cách thời Mạc được cho là của ngôi đình cũ, cùng nhang án gỗ chạm rồng, nghê, hổ, phượng và hai tấm bia dựng năm 1673 và 1702 là những hiện vật đưa niên đại của đình lùi về thế kỷ XVI, XVII. Cụm đình, chùa Lệ Mật được xếp hạng di tích quốc gia năm 1988.

Cổng TTĐT phường Việt Hưng · Đình Lệ Mật · 28/06/2025Yootek · Di tích quốc gia đình Lệ Mật · 21/01/2025

Điệu múa tái hiện cuộc đánh giảo long cứu công chúa, có khi huy động tới năm mươi người. Dũng sĩ họ Hoàng cầm rìu, công chúa được chọn mới mỗi năm, sáu người đội lốt giảo long đan bằng tre, mây, phủ vải xanh vẽ mây, lưỡi đỏ. Tướng triều đình và tráng đinh vây quanh.

Năm 2026, hội làng có thêm phần múa rắn sống do nghệ nhân hợp tác xã làng nghề trình diễn, với cả hổ chúa đã được thuần. Lễ hội làng Lệ Mật được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 4205/QĐ-BVHTTDL ngày 19/12/2014.

Ngoài múa giảo long, hội còn rước cá chép, rước cỗ mười ba trại, chọi gà, chọi chim và thi rắn to, rắn đẹp, rắn lạ.

Nhân Dân · Múa giảo long, điệu múa cổ nghìn năm ở Lệ Mật · 08/05/2009Tạp chí Luật sư Việt Nam · Làng rắn Lệ Mật và lễ hội mùa xuân · 02/02/2025Nhân Dân · Rộn ràng lễ hội truyền thống làng Lệ Mật năm 2026 · 06/05/2026Quyết định 4205/QĐ-BVHTTDL · Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (mục 13: Lễ hội làng Lệ Mật) · 19/12/2014